İrritabl Bağırsak Sendromu Nasıl Fark Edilir ve Tedavi Edilir?

İrritabl Bağırsak Sendromu Nasıl Fark Edilir ve Tedavi Edilir?

İshal, kabızlık, gaz ve karın ağrısı: Bu sorunlarla sık sık mücadele edenler irritabl bağırsak sendromuna sahip olabilir. Çoğu zaman şikayetlerden ruh hali sorumlu tutulur.

İrritabl bağırsak sendromu veya kısaca IBS, bir dizi bağırsak hastalığını içeren fonksiyonel bir bozukluktur. Türkiye’de yaklaşık 4 milyon kişi bu hastalıktan etkilenmiştir. Özellikle 20 ile 40 yaşları arasındaki kişiler ve kadınlar semptomlardan muzdariptir. İrritabl bağırsak sendromu hastayı günlük yaşantısında oldukça zorlar ve nedenleri hala tam olarak anlaşılamamıştır.

Bilmekte fayda var: irritabl mide mi yoksa irritabl bağırsak mı?

Huzursuz mide ve irritabl bağırsak fonksiyonel bağırsak hastalıkları arasındadır. Semptomlar karnın üst kısmında ortaya çıkarsa, bu huzursuz bir midedir. İrritabl bağırsak sendromu, karnın alt kısmının etkilendiği zaman ortaya çıkar. Hastaların çoğunda irritabl mide ve irritabl bağırsak sendromunun bir kombinasyonu vardır. Bu nedenle, bu terimler genellikle yanlışlıkla eşanlamlılar olarak kullanılır.

Belirtiler: İrritabl Bağırsak Sendromu Bu Şekilde Kendini Gösterir

Gastrointestinal bozukluklarla ilişkili ishal ve kabızlık gibi bağırsak şikayetleri genellikle yaklaşık beş gün sonra geçer. Semptomlar ishal  ve  kabızlık ile  dönüşümlü olarak dört ila beş hafta devam ederse, irritabl bağırsak sendromuna işaret edebilir.

İlgili semptomların nasıl geliştiği hastadan hastaya değişir. Bazıları ishalden rahatsız olurken, diğerleri esas olarak kabızlık ve şişkinlikten muzdariptir. Şiddetli karın ağrısı ve dışkılama sırasında bağırsağın tamamen boşalmadığı hissi de irritabl bağırsak sendromunda yaygındır. Ayrıca zararlı maddelere karşı koruyan bağırsak bariyeri zayıflar.

Semptomların çok şiddetli olması o kadar tipiktir ki yaşam kalitesi ciddi şekilde bozulur. IBS konusunda dünyanın önde gelen isimlerinden Profesör Richard Raedsch, "Örneğin, etkilenenler yakınlarda tuvalet olup olmadığından emin değillerse artık evi terk etmeye cesaret edemiyorlar" diyor. Semptomlar genellikle gün içinde ortaya çıkar ve bağırsak hareketinden sonra düzelir.

En yaygın belirtiler:

  • İshal (günde üç defadan fazla bağırsak hareketleri),
  • Kabızlık (haftada 3 defadan az bağırsak hareketleri),
  • Şişkinlik,
  • Karın ağrısı,
  • Dışkı kıvamında değişiklik,
  • Zorunlu bağırsak hareketleri (dışkılama dürtüsü oluştuğunda dışkıyı tutamama),
  • Eksik bağırsak hareketi hissi.

Test: İrritabl Bağırsak Sendromunuz Var Mı?

Kronik sindirim problemi olan herkes mutlaka bir doktora danışmalıdır. Kendi kendine test de belirtilerinizi değerlendirmenize yardımcı olabilir. Aşağıdaki soruların çoğuna "evet" cevabını vermeniz, irritabl bağırsak sendromunuz olduğunu gösterir:

  1. Şu belirtilerden bir veya daha fazlasından muzdarip misiniz: ishal, kabızlık, gaz, şişkinlik, karın ağrısı?
  2. Şikayetler tekrar tekrar mı oluyor, bazen değişiyor mu?
  3. Semptomlar üç aydan fazla sürdü mü?
  4. Stres altındayken belirtiler kötüleşiyor mu?
  5. Geçmişte (7 günden uzun) ciddi bir gastrointestinal enfeksiyon geçirdiniz mi?
  6. İrritabl bağırsak sendromu olan aile üyeleriniz var mı?

İnternet üzerinden bazı testler sayesinde "irritabl bağırsak skorunuzu" belirlemek mümkündür. Bununla birlikte, irritabl bağırsak testi, bir doktorun teşhisinin yerini tutmaz. Bu, öncelikle semptomlarınızın diğer hastalıklar veya gıda intoleransları tarafından tetiklenmemesini sağlamalıdır.

İrritabl Bağırsak Sendromunun Nedenleri: Sebep Sadece Ruhsal Değil

İrritabl bağırsak sendromuna tam olarak neyin neden olduğu henüz kesin olarak açıklığa kavuşturulmamıştır. Disfonksiyon, her birey için farklı olan inanılmaz derecede karmaşık bir etkileşimdir. Tıpta, gıda intoleransı, bağırsak iltihabı, kolon bakterileri, zihinsel bozukluklar ve hatta bozukluğun nedeni olabilecek belirli bir gen gibi klinik tabloyu destekleyen çok sayıda faktör tartışılmaktadır.

Raedsch, "Bugün sendromun nedeninin bağırsaktaki artan sinirlilik olduğu varsayılmaktadır" diyor. Etkilenen hastalarda bağırsak hareketi bozulur ve bağırsak son derece hassastır. Bağırsak sinir sistemi gıda uyaranlarına diğer insanlara göre çok daha hızlı ve daha yoğun tepki verir.

Ek olarak, karın bölgesindeki ağrı eşiği, etkilenenler için özellikle düşüktür. Başkaları elle dokunuşta hiçbir şey hissetmediğinde bile siz karın bölgenizde acı hissedersiniz. Bazı hastalar, hava birikimi ile tetiklenebilen minimal bir germe uyarısıyla bile şiddetli ağrı hissederler. Diğerleri, kalın bağırsak tamamen dolu olmasa bile büyük rahatsızlıktan şikayet ederler. Bağırsak mukozasındaki aşırı aktif sinir uçları bu duruma sebebiyet vermektedir.

İki farklı IBS hastası vardır: bazıları hatırlayabildikleri sürece gastrointestinal problemler yaşadılar ve bunun net bir nedeni yok. Diğerleri için semptomlar, örneğin yurtdışına bir seyahatte yakalandıkları bir gastrointestinal enfeksiyon tarafından tetiklenir. Bu durumda, enfeksiyon sonrası irritabl bağırsak sendromundan söz edilir. Enfeksiyon geçtikten sonra ortadan kaybolmak yerine semptomlar geri gelmeye devam edebilir. Doktorlar, enfeksiyon iyileştikten sonra bile bağırsakta küçük iltihapların kaldığını ve bağırsak florasında bakteri dengesizliğinin devam ettiğini varsayarlar. Post-enfeksiyöz irritabl bağırsak sendromundan etkilenenler esas olarak ishalden muzdariptir.

Stres, korku, öfke, hayal kırıklığı veya sinirlilik gibi kalıcı psikolojik etkiler, irritabl bağırsak sendromunu artırabilir ve semptomları daha da kötüleştirebilir. Pek çok hasta için semptomlar negatif stres altındayken daha da kötüleşir (örneğin aileleriyle tartıştıklarında veya fazla çalıştıklarında). Etkilenenler psikolojil olarak rahatsa, genellikle daha iyi durumdadırlar.

Ancak bu, ruh halinin tek başına irritabl bağırsak sendromunun nedeni olduğu anlamına gelmez. Stres semptomları daha da kötüleştirebilir, ancak zihinsel sağlık sorunları olduğunda herkes gastrointestinal bozukluklara tepki vermez. Raedsch, "Ancak, irritabl bağırsak sendromu ve depresyon arasında bir ilişki mevcut" diyor. Bazı hastalarda eşlik eden psikoterapi veya antidepresan kullanımı semptomların hafifletilmesine yardımcı olur.

İrritabl Bağırsak Teşhisi: Bağırsak Hastalıklarını ve İntoleransları Ekarte Edin

İrritabl bağırsak sendromunu teşhis etmek genellikle uzun zaman alır. Türk Sindirim ve Metabolik Hastalıklar Derneği'nin (TSMHD) yönergelerine göre, irritabl bağırsak teşhisi için bazı işaretler mevcut olmalıdır. Buna göre, kronik, kramp benzeri karın ağrısı veya şişkinliğe genellikle bağırsak hareketlerinde değişiklikler eşlik etmeli ve üç aydan uzun sürmelidir.

Ek olarak, bir doktor, ağrının bağırsakla ilgili olduğunu doğrulamalıdır. Semptomlar, örneğin gıda intoleransı, Crohn hastalığı gibi bağırsak hastalıkları, gastrointestinal enfeksiyonlar, mide mukozal enflamasyon veya kolon kanseri gibi çeşitli başka hastalıkları gösterdiğinden teşhis biraz zor olabilir. Doktor, ancak kolonoskopi gibi uygun muayenelerle diğer tüm olası nedenler ortadan kaldırıldığında, irritabl bağırsak sendromunu teşhis eder.

Ancak bu genellikle hastaya çok az yardımcı olur. Sendrom ne bulaşıcıdır ne de yaşamı tehdit eder, ancak iyileşme şansı düşük kabul edilir. Profesör Raedsch, "On yıldan uzun süreli çalışmalar, vakaların yaklaşık yüzde 30'unda semptomların zamanla azaldığını göstermiştir" diyor. "Ancak tam bir tedavi son derece nadirdir." diyerek ekliyor.

İrritabl Bağırsak Sendromu Tedavisi: IBS'ye Ne Yardımcı Olur?

İrritabl bağırsak sendromu olan kişiler için genellikle uzun bir yol başlar. Tıbbi muayeneler genellikle herhangi bir organik neden ortaya çıkarmadığından, irritabl bağırsak sendromu için nedensel bir tedavi yoktur. Doktor tarafından tedavi bu nedenle semptomları hafifletmeyi amaçlamaktadır. İrritabl bağırsak sendromu ile mücadelede en önemli yardımcılar spazm ve ağrı kesici ilaçlar ve diyet değişiklikleridir.

Profesör Raedsch, "Tedavi bireysel semptomlara dayalıdır" diyor. Hastanın özellikle hangi şikayetlerden muzdarip olduğuna bağlı olarak özel bir diyet ön plandadır. Kişi kabızsa daha fazla lif tüketmeli ve çok su içmelidir. İshale daha yatkınsa, düşük lifli bir diyet yardımcı olabilir.

Örneğin belirli yiyecekleri yedikten sonra sorunlar ortaya çıkarsa, bu yiyeceklerden kaçınmalısınız. Bir yemek günlüğünün yardımıyla, etkilenenler hangi yiyecekleri özellikle iyi tolere ettiklerini ve hangilerini tolere etmediklerini öğrenebilirler. Bazı hastalar için meyvelerde veya balda fruktoz, süt ürünlerinde laktoz ve fasulye, mercimek ve soya fasulyesinde galaktoz gibi belirli gıda bileşenlerinden kaçınmanın yararlı olduğu kanıtlanmıştır. Çünkü bağırsaklarda bakteriler tarafından fermente olurlar ve gaz oluşumuna katkıda bulunurlar. Ayrıca bağırsaklara su çekerler ve ishale neden olabilirler.

Zihinsel olarak ilişkili irritabl bağırsak sendromu durumunda,  psikoterapötik tedavi, ilaca ve diyette bir değişikliğe faydalı bir katkı olabilir.

Diyet: İrritabl Bağırsak Hastaları İçin İpuçları

Diyetinizi değiştirmek bağırsak rahatsızlığını hafifletmeye yardımcı olabilir. Diyetinizde aşağıdaki kurallara uymalısınız:

  • Yemeğe zaman ayırın: Yavaş ve sakince yemelisiniz. Stres bağırsakları etkiler.
  • İyice çiğneyin: Tam çiğneme, sindirim organlarının çalışmasını kolaylaştırır. Ek olarak, hoş olmayan gerilme uyaranlarına yol açan hava yutma riski daha azdır.
  • Daha küçük öğünler yiyin: Hassas bağırsaklar küçük öğünleri büyük öğünlere göre çok daha kolay işleyebilir. Bu nedenle birçok hasta, gün boyunca üç büyük porsiyon yerine beş veya altı küçük porsiyon yiyor.
  • Bir yemek günlüğü tutun: Ne yediğinizi ve hangi semptomların ortaya çıktığını kaydetmek için bir günlük tutmanız size yardımcı olabilir. Belirli yiyeceklere karşı duyarlı olup olmadığınızı bu şekilde öğrenebilirsiniz.
  • Gaza neden olan gıdalardan kaçının: Soğan, sarımsak, pırasa, lahana ve baklagiller birçok IBS hastası için sorunlara neden olur.
  • Lif konusunda dikkatli olun: Sindirimin düzgün çalışması için gerekli olmasına rağmen, şişkinliğe de neden olabilirler. En sindirilebilir olanlar yulaf ezmesi, keten tohumu veya pire tohumlarıdır. Elyaf da her zaman bol sıvı ile tüketilmelidir.
  • Alkol ve kahve sadece ölçülü olarak:  Alkol bağırsağın düzgün hareketini etkilediğinden, irritabl bağırsak hastaları alkolden kaçınmalıdır. Kahve ve süt de sıklıkla sorunlara neden olur. Su ve şekersiz bitki çayları ise bağırsağı destekler ve şişkinliği önleyebilir.
  • Meyve ve sebzeler: Etkilenenler, ne kadar meyve ve sebzenin tolere edilebileceğini kendileri bulmalıdır. Bazıları içerdikleri liflerle daha iyi hissederken, yarım kırmızı biber başkaları için rahatsızlık yaratır.
  • Hassas bağırsakları tahriş etmemek için yağlı ve baharatlı gıdalardan kaçının.

Bifidobakteriler irritabl bağırsak sendromuna yardımcı olur: Araştırmalar, probiyotiklerde bulunan bifidobakterilerin (iyi bağırsak bakterileri) irritabl bağırsak sendromu üzerindeki etkisini incelemiştir. İlk sonuçlar, bakteri türlerinin dışkı kıvamını normalleştirdiğini ve bağırsak rahatsızlıklarının gelişimini engelleyebildiğini gösteriyor.

Ev İlaçları: Semptomları Hafifletin ve Önleyin

  • Hareket: Çok az hareket, bağırsakları da halsizleştirir. Bisiklete binme ve yüzme gibi dayanıklılık sporları sindiriminizi hızlandırır. Yoga ayrıca yardımcı olabilir: Egzersizler sizi gevşetir ve strese bağlı semptomları hafifletebilir. Hafif karın kası eğitimi de önerilir çünkü karın kasları sindirime yardımcı olur.
  • Stresten kaçınma: Birçok hasta çok fazla stres altında olduklarında bağırsaklarında huzursuzluğu hisseder. Çünkü huzursuz bir bağırsak, ek strese anında tepki verir. Bu nedenle dinlenme molaları önemlidir. Bunun günlük çalışma hayatında nasıl etkili bir şekilde uygulanabileceği rahatlama kurslarında öğrenilebilir. Ayrıca birçok sağlık sigortası şirketi tarafından sübvanse edilmektedirler.
  • Isı uygulamaları: Sıcak su torbası, karın ağrısı ve kramplardan kurtulma sağlayabilir.
  • Çay: Kimyon, rezene veya anason gibi bitki çayı bağırsakları yatıştırır ve şişkinliğe yardımcı olur.
  • Karın masajı:  Karın duvarına nazik bir masaj, kabızlığa yardımcı olur. Bağırsaktaki sinir bağlantıları uyarılır ve doğal bağırsak hareketi teşvik edilir.
  • Bağırsak florasının oluşturulması: Yoğurt, kefir ve lahana turşusu gibi probiyotik gıdaların yanı sıra tam tahıllı ürünler, elma, enginar ve hindiba gibi prebiyotik gıdaların düzenli olarak tüketilmesi hem bağırsak bozukluğunun tedavisinde hem de zihinsel sağlığın iyileştirilmesinde yardımcı olabilir.

İlaçlar: Hangi İlaçlar Yardımcı Olur?

İrritabl bağırsak hastaları semptomlarını kısa vadede ilaçlarla, örneğin kabızlık için laksatifler veya ishal için bir ilaçla giderebilirler. Bununla birlikte, ilaç kalıcı olarak, çok sık şekilde alınmamalıdır. Bir doktor muayenesi her zaman gereklidir.

Şiddetli ağrınız varsa, doktorunuz size spazm önleyici ilaçlar veya ağrı kesiciler verecektir. Bitkisel preparatlar bir alternatiftir: Eczanelerde reçetesiz satılan nane yağı ve enginar özlü müstahzarlar, mide-bağırsak bölgesindeki krampları yatıştırıcı etkiye sahiptir. Bununla birlikte, bitkisel aktif içeriklere güvenenler, önceden bir doktordan tavsiye almalıdır.

Zihinsel irritabl bağırsak sendromu olan hastalarda antidepresan almak da semptomları hafifletmeye yardımcı olabilir. Her durumda, kullanmak istediğiniz takviyeyi veya ilacı doktorunuzla paylaşın.

HABERE YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.