İbn-i Haldun'a Ait Olan Tavırlar Nazariyesi Nedir?

Kısaca İbn-i Haldun kimdir? Tavırlar nazariyesi nedir? Tavırlar nazariyesinde bir devletin aşamalarını (kuruluşu, gelişmesi, çöküşü) nasıl anlatır?

03 Şubat 2022 12:26 Faydalı Bilgiler
İbn-i Haldun'a Ait Olan Tavırlar Nazariyesi Nedir?

İbn-i Haldun 14. yüzyılda yaşamış ve sosyolojinin, iktisatın, historiyorafinin (tarihyazımı) kurucusu kabul edilen müslüman düşünüdür. Aynı zamanda devlet adamı da olan İbn-i Haldun, İslam dünyasında liberalizm ile alakalı ilk kitapları bulunan kişidir. Tunus ve Fas'ta eğitim altıktan sonra bugünkü adıyla Granada olan "Gırnata" da ve Mısır'da çalıştı.

Bugün günümüzde hala okutulan "Mukaddime" adlı eseri Dünya çapında farklı dillerde ders kitapları olarak okutulmaktadır. Mukaddime aslında bir giriş kitabıdır. Asıl eseri olan "Kitabu'l İber" için yazdığı bir ön kitaptır. Mukaddime eseri yazıldığı dönemde Arap dünyasında etki uyandırmasa da, Osmanlı'da tarih anlayışı olarak karşılık bulmuştur. 19. Yüzyılda ise Avrupalı tarihçiler tarafından farkedildi ve bu eser orada da büyük karşılık gördü.

Tavırlar Nazariyesi

İbn-i Haldun'a göre devletlerin tıpkı insanlar gibi bir ömürleri vardır. Yani devletler doğar, büyür, yaşlanır ve ölürler. İşte İbn-i Haldun bu durumu 5 aşamadan oluşan "Tavırlar nazariyesi" ile açıklar.

  1. Zafer Tavrı: Bir diğer adı ile "Fetih ve kuruluş aşaması" olan bu tavırda, bir devleti yenersiniz ve zafer kazanırsınız. Bu kazandığınız zafer ile yerel yönetimde hak sahibi olursunuz.
  2. Mutlakiyet Tavrı: Zaferi kazanan taraf bir otorite tahsis eder. Yani hükümdar, iktidarı tekelleştirir ve bu zaferi kazanırken ona yardımcı olanları tasfiye etmeye başlar. Bununla beraber güç paylaşımı ortadan kalkar. Paralı asker ve bürokratlardan oluşan toplumsal sınıflar oluşturur. Bunlara ek olarak bilginlerden oluşan danışman heyeti de oluşturulur.
  3. Refah Tavrı: Tesis edilen otorite sonrası refah ortaya çıkar. Kültürel unsurlar bu dönemde gelişir. Bu aşamada hükümdar, vergileri kısar, şehirleri güzelleştirmeye çalışır, bilim ve sanata teşvik ve rağbet artar. Refahtan bütün halk faydalanır.
  4. Barış Tavrı: Refah sonrasında geleb bu barış süresinde toplum kan bağını kaybeder. Artık yeniliğe dair şeyler yapılmaz ve eski taklit edilir. Yöneticiler ve halk, bu barışın ve istikrarın asla bozulmayacağına inanırlar.
  5. Lüks ve İsraf Tavrı: Kan bağını kaybeden toplum, lüks ve israfa savrulur. Bu dönemde hükümdar toplumsal ve bir takım siyasi olayları kendi arzularına göre yönlendirir ve devlet işlerindeki aksamalar bir kar topu gibi büyür. Vergi oranları artar, buna mukabil ekonomik faaliyetler duraksama noktasına gelir ve insanlar uzun vadeli planlar yapamazlar. Kalabalık kentlerde nüfusa bağlı problemler ortaya çıkar. Devletin merkezinden uzakta olan valiler, komutanlar ya da başka devletler yavaş yavaş toprak koparmaya başlarlar. Başkette ise ordu ya da bürokrat sınıfı, iktidarı ele geçirmeye çalışır. Bu kadar kaos içinde kalan devletin ise yıkılmaktan başka çaresi yoktur.

0
0
0
0
0
0
0
👏
👎
😍
😥
😱
😂
😡
Habere Yorum Yap ( 0 )
UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır. Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Ziyaretçilere aittir.
Keşfet